№10-лекция тақырыбы: «Қорқыт ата кітабындағы» аңыздар поэтикасы 
(1 сағат. 10-аптада).

  	Сабақтың мақсаты: 
-	магистранттың «Қорқыт ата кітабындағы» аңыздар поэтикасын анықтай білуіне;
-	«Қорқыт ата кітабындағы» аңыздар поэтикасының ерекшеліктерін ажыратуына;
-	«Қорқыт ата кітабындағы» аңыздар поэтикасының өзге жырлар поэтикалық құрылымынан өзгешелігін көрсете білуіне,
-	«Қорқыт ата кітабындағы» аңыздар поэтикасының ізін қазақтың фольклоры мен қазіргі әдебиеттен таба білуіне;
-	«Қорқыт ата кітабындағы» аңыздар поэтикасының көркемдік қызметін анықтай білуіне үйрету.
           
Сабақтың нәтижесі:
-	магистрант «Қорқыт ата кітабындағы» аңыздар поэтикасының көркемдік қызметін анықтай отырып, оларды ажырата, нақтылай, түсіндіре, мысалдар келтіре, талдай,  талқылай алатын болады.

	Түркі халықтарына ортақ тұлға Қорқыт ата мұраларының әлемдік ғылымның зерттеу нысанына айналғанына да ғасырдан астам уақыт болды. Әрине, бұл Қорқыт мұралары мен оның өмір туралы толық зерттеліп болды деген ойды білдірмесе керек. Керісінше, жыл өткен сайын сан қырлы тұлғаның тылсым табиғатына байланысты айтылар, зерттелінер жай көп екендігіне көзіміз жетіп отыр. Соның бірі Қорқыт ата мұралары мен оның өмірі мен ұстанымдарына байланысты туған аңыз-әпсаналарды әлем халықтарына танымал ежелгі грек мифтерімен байланыстыра зерттеу болса керек. Әрине, әдебиеттану, мифология, фольклортану ғылымдарында бұл бұрыннан бар үрдіс. Қазақ ғылымында мұндай қадамға алғаш барғандардың бірі Ш. Уәлиханов екені белгілі. Ол түркі халықтары фольклорының дүниежүзілік әдеби мұралармен байланысына тоқтала келіп, грек мифтеріндегі Циклоптың Қорқыт Ата жырындағы Төбекөзбен (жалғыз көзді дәу), «Манастың» «Иллиадамен», қазақ эпостарындағы батырлар бейнесінің Геракл туралы аңыздармен мотивтік байланысын айтқан еді. Шоқанның бұл тұжырымы Қорқыт жырларын алғаш зерттеуші неміс ғалымы Дицтің жырдағы Төбе көз әпсанасын Гомердің «Одтссейіндегі» Полифеммен салыстыра отырып: «Образ циклопа исконна бытует среди тюрко-монгольских племен»,-деген пікірімен негіздес.
Қорқыт мұраларын алғаш зерттеушілердің бірі академик В.В. Бартольд өзіне дейін Қорқыт туралы зерттеген В.В. Вельяминов-Зерновтың еңбегіне сүйенер болсақ: «...Қайда барарын білмеген ол жер кіндігіне қоныстануға шешім қабылдайды. Ал жер кіндігі қазіргі Қорқыттың мүрдесі жатқан Сырдария өзенінің жағасы болып шығады. Сырдария өзенінің жағасына көшіп келгеннен кейін де түсі қалмайды. Сондықтан Қорқыт тағдырды алдауды ойлайды. Сөйтіп ол астына кілем төсеп, өзен үстінде өмір сүреді. Қорқыт өзен үстінде домбыра тартып 100 жыл өмір сүреді», - дейді ғалым. Әрине, ғалымның айтып отырғаны қобыз екенінде еш күман жоқ. В.В. Бартольд В.В. Вельяминов-Зерновтың «Башқұртстан туралы естеліктер» деп аталатын еңбегіне сілтеме жасағандығын ескерсек, екі ғалымның да пікірінше Қорқыт қобыз (олардың пікірінше домбыра) тартқан. Бұлардан кейінгі қазақ зерттеушілері Ш. Уәлиханов, М. Әуезов, С. Мұқанов, Ә. Қоңыратбаев, А. Сейдімбеков т.б. Қорқыттың қобызда орындалатын күй шығарғандығын және өзінің әуезді күйлерін емшілікке пайдаланғандығын айтады. 
Ал Қорқыт күйлерінің бірнеше ғасыр бойы ұрпақтан-ұрпаққа жетуіне еш күман келтіруге болмайды. Қазақтың сан ғасырлық ауыз әдебиеті үлгілері де ұрпақтан-ұрпаққа ауызша тарап, бүгінгі күнге жетті. Есте сақтау қабілеті (әлемдегі ерекше жаратылған ұлт ретінде) аса жоғары қазақ үшін музыкалық мұраларды ұрпақтан-ұрпаққа жеткізу заңды құбылыс. Сондықтан да Қорқыт күйлеріне күман келтіруге еш негіз жоқ.  
Егер мифологияның құдайлар мен қаһармандар туралы аңыз-әпсаналар екендігін, және оның ертегілерге қарағанда өмірге жақындығын ескерсе отырып, Қорқы тұлғасына қатысты да зерттеу мен зерделеудің әлі толастамайтынын көруімізге болады.
 
Тақырыпқа байланысты сұрақтар:

1.	«Қорқыт ата кітабындағы» аңыздар туралы не білесіз?
2.	«Қорқыт ата кітабындағы» жырлардың поэтикалық қызметі жайында не білесіз?
3.	«Қорқыт ата кітабындағы» аңыздар поэтикасына мысалдар келтіріңіз!
4.	«Қорқыт ата кітабындағы» жырларға байланысты мысалдар келтіріңіз!
5.	«Қорқыт ата кітабындағы» аңыздардың қазақ жырларына әсері туралы не білесіз?
6.	«Қорқыт ата кітабындағы» жырларындағы поэтиканың көркемдік қызметін көрсетіңіз!
7.	«Қорқыт ата кітабындағы» жырлар поэтикасының қазақ фольклоры поэтикасына әсері бар ма?
8.	«Қорқыт ата кітабындағы» жырлар поэтикасынан үзінділер келтіріңіз!
9.	«Қорқыт ата кітабындағы» аңыздардың қазіргі әдебиетке әсері бар ма?
10.	«Қорқыт ата кітабындағы» жырлар поэтикасын зерттеген ғалымдардың еңбектеріне тоқталыңыз!

Пайдаланатын әдебиеттер тізімі:

  1. Қондыбай С. Толық шығармалар жинағы. 1-том. Қазақ мифологиясына кіріспе. – Алматы: «Арыс» баспасы, 2008. 
  2. Ісләмжанұлы Кенжехан (Матыжанов). Қазақтың отбасы фольклоры. Монография. – Алматы: Арыс, 2007.
  3. Мыңжанұлы Н. Қазақтың мифтік аңыздары. – Алматы: Дәуір, 2002.
  4. Тойшанұлы А. Түрік-моңғол мифологиясы: Монография. – Алматы: «Баспалар Үйі», 2009.
  5. Қасқабасов С. Таңдамалы. Т.2. Мифология. Фольклор. Әдебиет – Алматы: 2014.
  6. Қасқабасов С. Ойөріс (Фольклор туралы). – Астана: Астана полиграфия, 2009.
  7. Бабалар сөзі. Жүзтомдық. – Астана: «Фолиант», 2011. T.8. – Қазақ мифтері.
8. Мауленов А. Қазіргі қазақ прозасындағы аңыздар мен мифтердің көркемдік қызметі. Канд. дисс.  авторефераты. Алматы, 2001.
     9. Қазіргі әдебиет және фольклор. Алматы, 2009.
     10. Асылбекұлы С. Қазақ повесі (генезис, эволюция, поэтика). Монография. Алматы: Үш қиян, 2008.
     11. Жанайдаров О. Ежелгі Қазақстан мифтері. Астана: Аруна, 2006.
           12. Айвазян М.К. Русская литература и фольклор. Ереван, ЕГУ, 2009.

Электрондық оқулықтарға қажетті сайттар:

            1. http://www.infoliolib.l/info/.
            2. http://www.openj-gate.org /.
            3. http:/www.rubricon.com– РУБРИКОН.